Metamorfose (1776-1876)

Na de Franse tijd herrees de universiteit uit de as. Ze liftte mee met de aantrekkende economie.

De grote lijn

Darwin, eredoctor

Darwin, eredoctor

Feniks
Net als de Republiek begon de universiteit aan een tumultueuze tijd van lotswisseling en herstel. Ze marcheerde met de patriotten en waaide mee met de Fransen. Onder koning Willem I herrees de universiteit uit de as. Ze vormde daarna het hart van de liberale oppositie tegen diens bewind.

Rijksuniversiteit
Volgens het Organiek besluit van koning Willem I was elke universiteit vanaf 1815 een Rijksuniversiteit. Willem I keurde de begroting goed en benoemde zelf de hoogleraren. Al deed hij dat wel op voordracht. Leiden was de eerste universiteit ... 'met voorrrang in subsidiën en tractementen'.

Europa
De universiteit reageerde in 1850 op de opgaande conjunctuur in de Republiek. De economisch succesvolle middenklasse ontbeerde intellectueel aanzien en stuurde haar zonen voor een universitaire opleiding. De universiteit vierde in 1875 haar derde eeuwfeest, met Darwin in het cortège om een eredoctoraat in ontvangst te nemen. Zij was opnieuw een van de grootste universiteiten van Europa.


Universteit & stad

Collectie Museum van Oudheden

Collectie Museum van Oudheden

Collecties
Willem I schonk grote delen van zijn koninklijke verzamelingen aan de Bibliotheek, de Hortus botanicus, de talrijke kabinetten en de Sterrewacht. Deze universitaire collecties vormden de basis voor de Rijksmusea in Leiden.

Rijksmusea

In 1818 opende het Rijksmuseum van Oudheden met 150 Griekse en Romeinse beelden. Deze universitaire schenking kreeg een universitaire directeur, professor Reuvens. De archeoloog Reuvens organiseerde opgravingen in Egypte en breidde de collectie van het museum uit met voorwerpen uit het oude Egypte.

In 1837 startten het Rijksmuseum voor Natuurlijke Historie en het Etnografisch museum (nu het Rijksmuseum voor Volkenkunde). Onder de etnografische collecties bevond zich de Aziatische verzameling van Von Siebold. Via deze arts vonden onbekende plantensoorten uit Japan hun weg naar de Hortus botanicus.

Bijbaantjes
Professoren hadden talrijke bijbaantjes. Ze namen zitting in de gemeenteraad en allerlei stichtingsbesturen. Van broodfabriek tot zwembad, ze konden rekenen op hun maatschappelijke betrokkenheid. Openbare lezingen in de literatuur leken op een volksuniversiteit avant la lettre. Zowel in politiek-sociaal als in cultureel opzicht had de stad baat bij de universiteit. Universiteit en stad groeiden naar elkaar toe.


Onderwijs

Sterrewacht

Sterrewacht

Universitaire collecties
Koning Willem I plaatste allerlei nieuwe kabinetten op de universitaire agenda. Maar het onderwijs veranderde niet of nauwelijks. Want de doelstelling van de universitaire collecties bleef 18e-eeuws. De verzamelde wonderen der natuur dienden om Gods almacht te bevestigen. Leuk ter illustratie van de wetenschap, geen zaken om eens nader te onderzoeken.

Industrieschool
Algemene vorming was het onderwijsdoel, praktische scholing van ondergeschikt belang. De samenhang tussen onderwijs en onderzoek was meestal ver te zoeken. Willem I bedacht een Industrieschool om ... 'de sluimerende natie op te wekken en tot werkzaamheid aan te sporen'.

Onderwijs en onderzoek
Onderwijs aan het ziekbed leidde een kwijnend bestaan. In de jaren zestig voelde een nieuwe generatie medici het gemis van een academisch ziekenhuis met veel patienten en een goed geoutilleerd laboratorium. De beroepsopleiding herwon terrein. De bouw van een fysiologisch laboratorium en een nieuwe Sterrewacht gaven de samenhang tussen onderwijs en onderzoek wat meer vorm.


Onderzoek

Van God gegeven
Samenhang en harmonie, orde en maat. Begin 19e eeuw waren dat de kernbegrippen voor een hele generatie Leidse geleerden. De samenhang was van God gegeven. De wetenschapper was eigenlijk een wijsgeer in dienst van de doelgerichtheid van Gods schepping.

Status quo
Gods schepping lag in de natuur maar voor het oprapen. De Natuurlijke Historie onder aanvoering van Brugmans groeide en bloeide dan ook bij deze wetenschapsopvatting. Ook in de letterenfaculteit was samenhang en harmonie richtinggevend. Bij juristen de orde en maat van het oude Romeinse recht. Voor theologen gingen de zaken van God nooit tegen de wetenschappelijke rede in. De heren professoren toonden zich ingenomen met de status quo. Ze benadrukten hun onderzoekstaak. Onderwijs kwam op het tweede plan.

Verandering

Halverwege de 19e eeuw domineerde de natuurwetenschappelijke methode in de hele universiteit. De archeoloog Reuvens en de jurist Thorbecke stelden als eersten vraagtekens bij de ... 'verkalkte gestalte van de oude werkelijkheid'. Zij benadrukten juist groei en verandering. Het fenomeen Thorbecke schreef in Leiden aan de Grondwet van 1848.

Studenten

Corps
Het eerste studentencorps was in 1839 een feit. Het was een verbond van losse concurrerende ontgroeningsclubjes. Het esprit de corps ontwikkelde zich van een gesloten en hiërarchische organisatie in een open en democratischer vereniging. Vriendschap was de basis. 

Bindend studieadvies
Van vriendenclub ontwikkelde het corps zich tot een belangenorganisatie. Die ging de strijd aan met de hoogleraren over het ‘consilium abeundi’. Dat waseen dringend advies om de studie te staken wegens onvoldoende inzet en prestatie. Deze disciplinerende maatregel had vrijwel de impact van een bindend studieadvies. Een ander strijdpunt was het ‘hoorcollege’. Dit onderwijsfenomeen won terrein doordat in 1850 het Latijn was verruild voor het Nederlands. Eind jaren zestig keerde het groenprobleem terug, tegelijk met de hiërarchie in het corps.

Kies Theologie. Nu geen collegegeld
Na het einde van de Napoleontische tijd schreven zich 8.217 studenten in tussen 1815 - 1875. Een beurzensysteem vergrootte de toeloop van studenten. Theologen kregen zelfs vrijstelling van collegegeld. Traditioneel kozen de meesten toch voor een juridische studie. Colleges in het Nederlands trokken een nieuw type student. Tot dan toe was de sociale achtergrond van de student hoogburgerlijk. Vanaf de jaren zestig kwam 50 % of meer uit de economisch succesvolle middenklasse.
Zie ook: Tentoonstelling Academiegebouw - Bloei studentenleven

Laatst Gewijzigd: 06-02-2013