Schaalvergroting (1877-nu)

De Universiteit Leiden bloeide opnieuw. Cleveringa hield het universitaire motto in ere.

De grote lijn

Cleveringa, verzetsrede in de Tweede Wereldoorlog

Cleveringa, verzetsrede in de Tweede Wereldoorlog

Tweede Gouden Eeuw
De Onderwijswet van 1876 maakte een einde aan de bevoorrechte financiële positie van de universiteit. Leiden dankte een tweede 'Gouden Eeuw' in de wetenschap aan een aantal eminente geleerden. Het onderwijsaanbod groeide als kool. Universitaire gebouwen lagen als een web door de stad.

Tweede Wereldoorlog 1940-1945
De Duitse bezetter sloot de universiteit na de rede van Cleveringa. Hij was decaan van de rechtenfaculteit en protesteerde tegen het gedwongen ontslag van zijn joodse collega professor Meijers. Cleveringa las op 26 november 1940 de kale ontslagbrief voor tijdens Meijers' college. Daarna prees hij uitvoerig de verdiensten van zijn leermeester. Cleveringa hield het universitaire motto in ere: Bolwerk van vrijheid. Hij zat in de oorlog twee keer gevangen, de eerste keer na deze rede.

Inspraak en kwaliteit
De universiteit moest op de schop ten gevolge van de naoorlogse groei. In de jaren zestig woelde de maatschappij om verandering. Behoefte aan inspraak viel samen met de broodnodige kwaliteitsslag in het onderwijs. Studenten kregen medezeggenschap in de nieuwe Universiteits Raad (UR), als gevolg van de Wet Universitaire Bestuurshervorming (WUB). Het College van Bestuur laveerde tussen democratie en kwaliteit van de organisatie. Koersen op kwaliteit was de strategie.


Universteit & stad

Museum Naturalis, landmark

Museum Naturalis, landmark

Academisch Ziekenhuis
Aanvankelijk was het Academisch Ziekenhuis niet veel meer dan een klein schimmig zaaltje. Het ontwikkelde zich tot een groot en modern ziekenhuis voor de hele stad. Ook voor minvermogende Leidenaren was er plek.

Straatbeeld

Studenten, universiteitsmedewerkers, academische gebouwen; samen bepaalden ze steeds meer het Leidse straatbeeld. Oude gebouwen kregen nieuwe bestemmingen. Het Rijksmuseum voor Volkenkunde trok in het voormalige Academisch Ziekenhuis. Museum Boerhaave huist in het gerestaureerde Caeciliagasthuis.

Landmark Naturalis
Het Academisch ziekenhuis verruilde de binnenstad voor een ruimere locatie. Laboratoria voor wiskunde, natuurkunde en scheikunde volgden. Aan de rand van de stad bouwde de universiteit aan een kenniscomplex. In de buurt van die kennis vestigden zich bedrijven met kapitaal. Ook het Museum voor Natuurlijke Historie koos deze plek voor een modern museum: Naturalis torent hier boven de stad uit als een landmark voor cultuur, kennis en kapitaal.


Onderwijs

Heike Kamerlingh Onnes in zijn lage temperaturen laboratorium

Heike Kamerlingh Onnes in zijn lage temperaturen laboratorium

Universitaire instellingen
De nieuwe Onderwijswet van 1876 verplichtte de Leidse universiteit tot actie. Het onderwijs kreeg een enorme impuls door nieuwe en vernieuwde voorzieningen en laboratoria, zoals een:
  • uitbreiding van de bibliotheek
  • uitbreiding van het academiegebouw met een nieuw collegegebouw
  • gebouw voor biologie bij de Hortus
  • organisch-chemisch laboratorium
  • verbouwing van het chemisch-natuurkundig laboratorium tot lage temperaturen laboratorium
  • laboratorium voor fysiologie
  • laboratorium voor pathologische anatomie
  • complex van drie laboratoria voor scheikunde, natuurkunde en farmacie
  • botanisch laboratorium
Lage temperaturen laboratorium 
Al deze inspanningen waren voor een deel gericht op onderzoek. In het lage temperaturen laboratorium maakte Kamerlingh Onnes helium vloeibaar. In het laboratorium voor fysiologie werkte Einthoven aan de eerste elektrocardiograaf. Maar voor een minstens even belangrijk deel waren deze voorzieningen bedoeld voor het onderwijs. De verstrengeling van onderwijs en onderzoek kwam voor het eerst duidelijk tot uitdrukking.


Onderzoek

Nobelprijswinnaars
De Nobelprijs is aan een aantal Leidse wetenschappers toegekend. De vorm en omvang van hun relatie met de Universiteit Leiden varieert van een korte inschrijving als student (Jakobus van 't Hoff), een PhD-schap (Tobias Asser, Tjalling Koopmans) of een fellowship (Enrico Fermi), tot een lange en belangrijke relatie als hoogleraar (Hendrik Antoon Lorentz) of bijzonder hoogleraar (Albert Einstein).

Internationale toppositie
In de jaren '20 van de vorige eeuw verwierf de Leidse universiteit een internationale toppositie. Uiteraard dankzij de Nobelprijswinnaars, maar evenzeer dankzij de natuurkundige Ehrenfest, de Arabist en islamexpert Snouck Hurgronje en de rechtsgeleerde Van Vollenhoven. In dezelfde eeuw waren de historicus Huizinga en de sterrenkundigen De Sitter en Oort, geleerden van naam en faam.


Studenten

Studentenleven
Het corps voelde zich van verschillende kanten bedreigd. Lang niet elke student wilde nog lid worden van de studentenvereniging. Bovendien bedreigden verschillen in afkomst de eenheid van het corps van binnen uit. Van buiten af kwam er concurrentie van nieuwe studentenverenigingen. Het katholieke Sanctus Augustinus mengde zich in 1893 in het georganiseerde studentenleven. In 1900 volgde de Vereniging voor Vrouwelijke Studenten Leiden (VVSL).

Maskerade
Studenten bootsten eens in de vijf jaar tot in detail een historische optocht na. Met deze zogenoemde maskerades hielden ze de hele stad in de ban. Studenten bliezen ook de viering van Leidens Ontzet op 3 oktober nieuw leven in.

Inhaalbeweging
Bijna 15% van de studenten in 1915 was vrouw, in 1935 bijna 25%. Vijftig jaar later was de verhouding m/v in evenwicht onder de 18.000 ingeschreven studenten in 1985. Dit recordaantal was mede een gevolg van de toestroom van naoorlogse babyboomers in de jaren zestig. Aansluitend maakten de vrouwelijke studenten een inhaalslag.

VVSL

VVSL

Laatst Gewijzigd: 11-10-2016